Kromgetrokken schuttingplanken: oorzaak en oplossing

Een schutting die er bij oplevering kaarsrecht bij stond en een jaar later bollende, wringende planken heeft — het is een van de meest gestelde vragen die we krijgen. Vervelend om te zien, maar in de meeste gevallen is het geen fout in het hout of in de montage. Het is hout dat doet wat hout doet.

Waarom hout kromtrekt

Hout blijft na het zagen werken. Het neemt vocht op als de lucht vochtig is en staat het weer af als het droogt, en daarbij zet het uit en krimpt het. Alleen doet het dat niet gelijkmatig: in de breedte krimpt een plank vele malen meer dan in de lengte, en de buitenkant van een plank droogt sneller dan de kern. Die ongelijke beweging is precies wat je als kromtrekken ziet.

Drie dingen versterken dat effect bij een schutting:

• Eenzijdig drogen. De zonkant van je schutting droogt sneller dan de schaduwkant. De plank krimpt aan één zijde meer dan aan de andere en trekt hol. Een schutting op het zuiden heeft hier structureel meer last van dan een op het noorden.
• De stand van de jaarringen. Bij een plank waarvan de jaarringen als een boog door de doorsnede lopen, trekt die boog zich bij het drogen recht. Zo’n plank komt hol te staan. Waar de plank uit de stam gezaagd is bepaalt dus mee hoe rustig hij blijft.
• Vers of te snel gedroogd hout. Hout dat nog niet op zijn evenwichtsvochtgehalte zit gaat na montage alsnog krimpen. Vandaar dat een schutting het eerste seizoen het meeste beweegt.

Wat je precies ziet

Het helpt om te benoemen wat er gebeurt, want de oplossing verschilt per vorm.

• Hol of bol trekken. De plank blijft recht over zijn lengte, maar de breedte is niet meer vlak. Dit is verreweg het meest voorkomend en meestal het minst erg.
• Wringen. De plank draait om zijn eigen lengteas, waardoor de onderkant en de bovenkant niet meer in hetzelfde vlak liggen. Dit zie je vooral bij planken die maar op één punt vastzitten.
• Doorbuigen over de lengte. De plank staat als een boog. Bij een verticale plank van 180 cm die boven en onder op een regel is geschroefd is dit zeldzaam, want die twee bevestigingspunten houden hem tegen.

Wat je eraan kunt doen

Een tweede schroef op de regel

Hier gaat het vaak mis. Een verticale plank van 180 cm zit maar op twee punten vast: de bovenregel en de onderregel. Daartussen zit niets. De eerste reflex van veel mensen is een schroef halverwege de plank draaien, maar daar zit geen regel achter om in te grijpen — die schroef pakt niets en scheurt hooguit het hout in.

Wat wél kan is een tweede schroef ernáást, op dezelfde regel. Bij een plank die wringt houd je hem daarmee boven en onder plat, en meestal is de draaiing er dan uit. Voorboren, RVS schroef, net verzonken — niet doordraaien, want een kop die in het hout wegzakt maakt een waterbakje. Werkt het niet in één keer, forceer dan niet: hout dat je met geweld vlak trekt scheurt bij de schroef, en dan heb je een kromme plank én een gebarsten plank.

Bij een plank die in het midden bol staat helpt dit niet, want de bolling zit juist daar waar geen regel is. Dan houden de opties op bij omdraaien of vervangen.

De plank omdraaien

Een hol getrokken plank kun je losschroeven en omgekeerd terugzetten. De holle kant wijst dan naar buiten, waar hij door de zon juist weer de andere kant op wordt getrokken. Het is geen garantie, maar bij een enkele plank die er echt uitspringt is het een gratis poging voordat je gaat vervangen.

Vervangen

Bij een plank die zo ver getrokken is dat er daglicht doorheen valt of dat hij zijn buren meeneemt, is vervangen de eerlijke oplossing. Dat kan los, zonder het scherm uit de sponning te tillen.

Niets doen

Dit is vaker het juiste antwoord dan mensen denken. Een schutting is een buitenconstructie van natuurlijk materiaal, geen meubel. Lichte welving die je alleen ziet als je er van opzij langs kijkt, heeft geen enkel gevolg voor de sterkte of de levensduur. Na het eerste of tweede seizoen stabiliseert het hout zich meestal op een nieuw evenwicht en beweegt het nog maar weinig.

Hoe je het de volgende keer voorkomt

Volledig voorkomen kan niet — dat zou betekenen dat je geen hout gebruikt. Maar je kunt de kans flink verkleinen.

• Kies de houtsoort bewust. Hardhout en thermowood zijn dimensionaal een stuk stabieler dan grenen. Thermowood is door de hittebehandeling zijn vochtopname grotendeels kwijt en werkt daardoor merkbaar minder. Grenen is de goedkoopste optie en beweegt ook het meest.
• Behandel beide zijden. Dit is de meest gemaakte fout. Alleen de zichtzijde beitsen betekent dat de ene kant vocht opneemt en de andere niet, en dat is precies het recept voor kromtrekken. Behandel je, behandel dan voor- én achterkant, inclusief de kopse kanten.
• Houd het hout van de grond. Kopshout zuigt water als een rietje. Daarom hoort er een betonplaat onder je schutting: die houdt de onderkant van het hout droog.
• Laat lucht bij het hout. Een schutting die strak tegen een schuurwand of een dichte begroeiing staat, droogt aan één kant niet en trekt daardoor scheef.
• Gun een nieuwe schutting een seizoen. Ga niet in maand twee alles bijschroeven. Laat het hout eerst zijn evenwicht vinden en loop hem daarna één keer goed na.

Wanneer het wél een signaal is

Trekken alle planken van één scherm dezelfde kant op, of gaan meerdere schermen tegelijk, dan is het geen houteigenschap meer. Kijk dan naar de horizontale regels en naar de palen. Een regel die is gaan doorhangen of een paal die uit het lood staat trekt de planken mee, en dan zit de oorzaak in de constructie in plaats van in het hout.