In het kort
Werk van buiten naar binnen: eerst de betonpalen, dan het kozijn, dan het poortblad, en pas als laatste het beslag. Wie meteen aan de scharnieren begint terwijl de paal scheef staat, is een uur bezig en heeft daarna nog steeds een slepende poort. Controleer de palen met een waterpas, aan de zijkant én aan de voorkant.
Een poort die over de tegels schraapt, die je met een heup dicht moet duwen, of waarvan het slot net niet meer wil pakken. Het gaat bijna altijd geleidelijk: eerst valt het je op als het geregend heeft, daarna ook als het droog is. Voordat je aan de scharnieren gaat draaien is het de moeite om vast te stellen waar het probleem zit, want in twee van de drie gevallen ligt het niet aan het beslag.
Een poort in een hout-betonschutting bestaat uit drie delen die alle drie kunnen bewegen: de betonpalen aan weerszijden, het houten kozijn dat daartussen staat, en het poortblad zelf. Ga ze in die volgorde na, van buiten naar binnen. Wie meteen aan de scharnieren begint terwijl de paal scheef staat, is een uur bezig en heeft daarna nog steeds een slepende poort.
Zet een waterpas tegen beide betonpalen, aan de zijkant en aan de voorkant. Staan ze allebei zuiver in het lood, dan kun je verder. Helt er één, dan heb je je oorzaak gevonden en heeft afstellen geen zin: het kozijn hangt scheef mee, en alles wat je aan de poort corrigeert draai je later terug.
Kijk ook naar de afstand tussen de palen boven en onder. Zit daar verschil in, dan is er één gaan wijken — meestal die aan de slotzijde, omdat het gewicht van de poort er bij elke duw aan trekt. Bij een paal die 80 tot 90 cm de grond in hoort te zitten is dat vrijwel altijd een teken dat er te weinig beton omheen zit.
Een poort hoort altijd in een hardhouten kozijn te staan dat tussen de twee betonpalen klemt. Loop de hoeken van dat kozijn na: staan de stijlen nog haaks op de dorpels, of is het geheel een parallellogram geworden? Duw er met je schouder tegen. Beweegt het kozijn zelf in de sponning van de paal, dan zit het los en moet je dat eerst vastzetten — verder afstellen op een bewegend kozijn is dweilen.
Meet de twee diagonalen van het blad, van hoek tot hoek. Zijn ze gelijk, dan is de poort nog haaks en zit het probleem in de ophanging. Scheelt het meer dan een halve centimeter, dan is het blad zelf gezakt: de verbindingen zijn gaan werken en de poort hangt uit het vierkant. Dat is de klassieke reden dat de onderhoek aan de slotzijde over de grond gaat schrapen.
Een gezakt blad trek je terug in het vierkant met een diagonaal — een schoor of een trekstang van de bovenhoek aan de scharnierzijde naar de onderhoek aan de slotzijde. Precies andersom loopt hij verkeerd en zakt de poort juist verder door.
Pas als palen, kozijn en blad in orde zijn, is het beslag aan de beurt. Een tuinpoort hoort te hangen aan zware verzinkte scharnieren — geen lichte binnendeurscharnieren, want die zijn niet gemaakt voor een blad van deze afmeting en dit gewicht.
Voor het sluitwerk geldt hetzelfde: een tuinpoort verdient een echte deurklink met rozet, geen tuinhaakje. Pakt het slot niet meer, kijk dan of de sluitplaat nog op de juiste hoogte zit — vaak is niet het slot verschoven maar het blad gezakt, en ben je met de diagonaal beter af dan met een nieuwe sluitplaat.
Een hardhouten poort die in november klemt en in juli ruim loopt, is niet stuk. Hout neemt vocht op en zet uit; in een natte winter kan een blad merkbaar breder worden. Stel daarom niet af op het krapste moment van het jaar, want in de zomer heb je dan een poort die klappert.
Klemt hij alleen na een lange regenperiode en verder niet, dan is niets doen het juiste antwoord. Klemt hij het hele jaar door en wordt het erger, dan is er echt iets verschoven.
Een tuinpoort draait naar binnen, de tuin in. Dat is niet alleen netter richting het pad of de steeg, het scheelt ook bij het afstellen: je hebt aan de binnenzijde ruimte om te werken en de poort slaat tegen het kozijn aan in plaats van er vanaf. Sleept een naar binnen draaiende poort, kijk dan ook of de tuin zelf niet omhoog is gekomen — een laag split of grind die er in de loop van de jaren bij is gegaan, is een verrassend vaak voorkomende oorzaak.
Bij een uitgescheurd blad, bij verbindingen die los zitten, of bij een paal die uit het lood staat, houdt afstellen op. Dan pak je de oorzaak aan: de paal opnieuw zetten, of het blad vervangen. Een poort die je elk seizoen opnieuw moet bijstellen vertelt je dat er iets structureels niet klopt, en dat blijft terugkomen tot je het aanpakt.
Alle poorten en kozijnen vind je op Poorten.
Alle artikelen bij elkaar staan in de Kennisbank.
Lees ook:
Bekijk alle complete schutting pakketten.
